فاروق

دموکراسی‌ای که خارجی‌ها بدهند برای خودشان کار می‌کند

Sun, 04 Jan 2026 00:00:00 +0000

این واژه‌ها را در حالی تایپ می‌کنم که بسیار دربارهٔ حال و آیندهٔ وطن عزیزم ایران نگرانم. حدود یک هفتهٔ پیش قیمت دلار در ایران جهش بزرگی کرد. یا به دیگر سخن ارزش ریال سقوط گنده‌ای کرد. بازاری‌ها و کاسب‌ها به خیابان‌ها ریختند. چندی بعد این اعتراض کاسب‌ها به وضعیت اقتصادی تبدیل شد به اعتراض مردم به کل نظام ج‌ا. به گزارش وحید آنلاین، مردم شعار‌های «جاوید شاه»، «این آخرین نبرده، پهلوی برمی‌گرده» و «ترامپ طرفدار ماست»‌ می‌دهند.

هم‌زمان آمریکا در حالی که دونالد ترامپ رئیس جمهور آن است، دیگر بار در امور داخلی کشوری دخالت می‌کند و حکومت وقت ونزوئلا را سرنگون می‌کند. به قول یکی از دوستان که اتفاقا اهل کوبا هست «ونزوئلا نفت دارد و آمریکا می‌آید که آزادش کند».

البته مردم هم تا حدی حق دارند بخواهند پهلوی بربگردد. رضا شاه با وجود دیکتاتور بودن، خدمات ارزنده‌ای به وطن عزیزمان کرده است. رضا شاه خواست ایران را مستقل و قدرتمند کند و دست چقاول‌گران غربی را از کشور کوتاه کند. پس آن‌ها حذفش کردند. چرا از نفت خود بخوریم تا وقتی نفت دیگر کشور‌ها هست؟

اما آیا رضا پهلوی، مانند پدربزرگ خود دست دزد‌ها را از غرب قطع می‌کند؟ چطور می‌تواند دست دزد‌ها را قطع کند زمانی که با حمایت آن‌ها حکومت را به دست می‌گیرد؟ این ایران اینترنشنال که از رضا پهلوی حمایت می‌کند، خود بودجه‌اش از کجا تامین می‌شود؟ آن‌ها در راه خدا پول صرف کشوری دیگر می‌کنند؟

بسیار می‌شنویم که هر کشوری به فکر منافع خود است. و آمریکا نیز چنین است. ولی تفاوتی وجود دارد بین کشوری که از حق خود منتفع می‌شود. و کشوری که منابع دیگران را چقاول می‌کند.

دموکراسی‌ای که خارجی‌ها بهمان بدهند برای خودشان کار می‌کند. تو می‌توانی با هم قد و قوارهٔ خود دوست شوی. او که از تو بسیار ثروتمندتر و قدرتمندتر است، تو را برای بردگی می‌خواهد نه دوستی.

طبیعتا مردمی که نگران آب، برق، گاز و غذای خود هستند نمی‌توانند فکر کنند و تصمیم بگیرند…

پژوهش در قرآن با ایجاد نقشه‌های ذهنی

Mon, 08 Dec 2025 00:00:00 +0000

در مطلب قبلی، ایدهٔ استفاده از کامپیوتر و برنامه‌نویسی را برای پژوهش در قرآن مطرح کردم. در این مطلب، ایدهٔ استفاده از نقشه‌های ذهنی را برای پژوهش در قرآن مطرح می‌کنم.

مثلا این را در نظر بگیرید، من یک نقشهٔ ذهنی ناقص برای «سبّح» با استفاده از نرم‌افزار Minder رسم کرده‌ام. نرم‌افزار Minder قشنگ مطابق سلیقهٔ من است: آزاد، ساده، زیبا و جمع‌و‌جور. ولی دو مشکل بزرگ دارد.

یکی این‌که نسخهٔ ویندوز ندارد. در نتیجه نمی‌توانم آن را به دوستانی که روی ویندوز هستند توصیه کنم.

مورد دوم که مهم‌تر است، یک فرزند نمی‌تواند چند والد داشته باشد. در نقشهٔ زیر، «سبّح» والد تمام گره‌ها است. چقدر خوب می‌شد اگر یک «ذکر» هم داشتیم. و سپس «أمر الله» فرزند هر دوی «سبّح» و «ذکر» بود. دست یک برنامه‌نویس داوطلب فی سبیل الله را می‌بوسد که در این نرم‌افزار قابلیت «چند والدی» را اضافه کند و برای خود چشمه‌ای از صدقهٔ جاری درست کند! طبق معمول احتمالا این برنامه‌نویس خود من هستم…

اینترنت فیبر نوری در بندرعباس

Fri, 21 Nov 2025 09:45:00 +0000

چند سالی از تصویب طرح اینترنت فیبر نوری برای تمام کشور می‌گذرد. و قاعدتا الآن باید با اینترنت فیبر نوری، با سرعت بالا(برای هردوی بارگیری و بارگزاری یا دانلود و آپلود) و تعرفه‌های پایین عشق کنیم. تعرفهٔ اینترنت فیبر نوری به ازای هر گیگابایت حدود ۱۰۰۰ تومان است. در حالی که ارزان‌ترین بستهٔ ماهیانهٔ همراه اول به ازای هر گیگابایت، حدودا ۶۵۰۰ تومان در می‌آید. حداقل سرعت تعهدی در اینترنت فیبر نوری چندین برابر اینترنت تلفن همراه است. حداقل سرعت تعهدی اینترنت تلفن همراه بنا به مصوبهٔ سازمان تنظیم و مقررات رادیویی تنها ۵ مگابیت بر ثانیه است. که می‌شود کمی بیش‌تر از ۵۰۰ کیلوبایت بر ثانیه! اینترنت فیبر نوری قطعا خدمت بزرگی به ایران است!

اما طبق معمول آن‌طور که باید در این کشور چیز‌ها پیش نمی‌روند. و البته بندرعباس همیشه ته صف منتظر می‌ماند نه اول صف.

اکنون که این مطلب را می‌نویسم، اکثر منطقه‌ها در بندرعباس تحت پوشش اینترنت فیبر نوری به گزارش سایت iranfttx هستند. اما اکثر منطقه‌ها اینترنت فیبر نوری ندارند. به هر دلیل، شرکت‌ها به تعهد خود عمل نمی‌کنند و فیبر نوری را وارد خانه‌ها نمی‌کنند.

می‌شود سوخت و ساخت. یا این‌که می‌شود تلاشی کرد به این امید که وضعیت بهتر شود. یا اگر وضعیت بهتر نمی‌شود، حداقل امید می‌رود همین‌ها را که داریم از ما نگیرند…

برای اعتراض به این فرآیند، بنده برای خودم در سایت سازمان مقررات رادیویی یک شکایت ثبت کرده‌ام. و برای این‌که کاری برای بندرعباس، زادگاهم، انجام داده باشم یک کارزار هم راه انداختم. تلاش زیادی کردم و کارزار را به ۵۰ امضا رساندم تا حداقل در فهرست کارزار‌های استان نمایش داده شود. مدتی درگیر بیماری شدم و کارزار ماند. اکنون دوباره برگشتم و می‌بینم که این کارزار ۸۸ امضا دارد. بماند که تعدادی از این امضاها از کسانی هستند که خود ساکن بندرعباس نیستند. هنوز راه زیادی مانده است!

اما آیا واقعا این‌کار‌ها فایده دارد؟ آینده را کسی جز خدا نمی‌داند. ایران به توسری خوردن عادت کرده است. و بندرعباس خیلی بیش‌تر از بقیهٔ ایران دوست دارد توسری بخورد. ثبت یک شکایت و یک کارزار، یک شرط‌بندی است که نفع آن نسبت به ضرر آن سنگینی می‌کند. آخرش هیچ نمی‌شود. اما در مقابل نفع زیاد احتمالی، هزینهٔ ۵ دقیقه امضا کردن و به اشتراک گذاشتن واقعا هیچ هست.

لطفا اندکی وقت بگذارید و این کارزار را امضا کنید و با بقیه نیز به اشتراک بگذارید. اگر بتوانید در تبلیغ آن کوشش بیش‌تری کنید، که خیلی بهتر است. برای تبلیغ کارزار به سایت کارزار دات نت پول ندهید! من حدودا ۵۰۰ هزار تومانی خرج کردم. اما همان‌طور که پیش‌بینی می‌کردم، تاثیر زیادی ندارد. این کارزار برای هرمزگان است و اکثر بازدیدکننده‌ها ساکن هرمزگان نیستند.

نهایتا اگر هم ایده‌ای برای تبلیغ کارزار و افزایش تعداد امضاها دارید، به بنده یک رایانامه بفرستید.

یک زبان برنامه‌نویسی برای استخراج اطلاعات از قرآن

Mon, 22 Sep 2025 00:00:00 +0000

نکته: این مطلب به مرور زمان ویرایش و بروزرسانی خواهد شد تا نهایتا به یک ایده و دید کلی برسیم(یا برسم).

هر چقدر بیش‌تر در قرآن پژوهش می‌کنم، بیش‌تر به یک راه حل خودکار و ساده برای دریافت اطلاعات از قرآن احساس نیاز می‌کنم. از آن‌جا که خود یک برنامه‌نویس هستم، به راه حل‌هایی علاقه دارم که از تکنولوژی استفاده می‌کنند. برنامه‌نویس‌ها عاشق خودکار و مکانیزه کردن هستند. این‌جا من به دنبال راه حلی برای مکانیزه کردن استخراج اطلاعات از قرآن با استفاده از یک زبان برنامه‌نویسی مخصوص برای این کار هستم.

چیزی که در ذهن دارم، این هست که این زبان باید استفاده ساده باشد، یادگیری آن نیز برای همگان از جمله غیر برنامه‌نویس‌ها سریع باشد. من می‌خواهم از زبان برنامه‌نویسی لیسپ الهام بگیرم. زبان یک هستهٔ کوچک خواهد داشت. و بنا به نیاز می‌توان با استفاده از همان هستهٔ کوچک، زبان را توسعه داد و ویژگی‌های جدید به آن اضافه کرد. این ویژگی، و ویژگی لیسپ که «همه چیز عبارت است» باعث می‌شود نوشتن کامپایلر یا مفسر برای زبان ساده باشد.

یک ویژگی مهم دیگر که نیاز داریم، ترجمهٔ واژه‌های کلیدی خود زبان به زبان‌های دیگر از جمله فارسی و عربی است. نیازی نیست مردم انگلیسی بدانند تا بتوانند از این زبان برنامه‌نویسی استفاده کنند. البته این خود ایدهٔ جدیدی نیست. اما تا آن‌جا که من خبر دارم، این ایده برای مدت‌ها کنار گذاشته شده است. و جز در پروژه‌هایی که برای سرگرمی هستند، ندیده‌ام کسی یک زبان برنامه‌نویسی به زبانی جز انگلیسی اختراع کند.

قبل از این که به سمت طراحی این نسخهٔ خاص از لیسپ برویم، باید به یک پرسش مهم پاسخ دهیم. دقیقا چه اطلاعاتی را نیاز داریم از قرآن استخراج کنیم؟ این‌جا من یک فهرست می‌نویسم. سپس بنا به نیاز و البته با مشورت کردن با دیگر پژوهش‌گر‌ها، مواردی را به این فهرست کم و زیاد خواهم کرد.

اطلاعاتی که از قرآن نیاز داریم استخراج کنیم، موارد زیر هستند:

پیدا کردن یک واژهٔ خاص
پیدا کردن تمام واژه‌ها از یک ریشهٔ خاص
پیدا کردن تمام واژه‌ها از یک باب و ریشهٔ خاص
فیلتر کردن واژه‌های پیدا شده بر اساس نوع آن‌ها(مانند فعل)
پیدا کردن معمول، عامل، انجام دهنده(فاعل) و انجام شونده(مفعول) فعل‌های مختلف که پیدا می‌شوند.
پیدا کردن تمام واژه‌ها از یک سه حرفی خاص بدون در نظر گرفتن ترتیب(مثلا صلو، وصل، ولص برای سه حرفی صاد، لام و واو)

مثلا می‌توانیم چنین کدی را در نظر بگیریم:

(قرار-جهانی فهرست-سه‌گانه‌ها (فهرست «صلو» «ولص» «وصل» «صلی»))
(قرار-جهانی فهرست-فعل‌ها (فهرست))
(به‌ازای‌هر ث در فهرست-سه‌گانه‌ها
 (برنامه
 (اضافه‌به فهرست-فعل‌ها (فعل-سوم-شخص-مفرد ث))
 (اضافه‌به فهرست-فعل‌ها (فعل-سوم-شخص-جمع ث))
 (اضافه‌به فهرست-فعل‌ها (فعل-دوم-شخص-مفرد ث))
 (اضافه‌به فهرست-فعل‌ها (فعل-دوم-شخص-جمع ث)))
(به‌ازای‌هر فعل۱ در فهرست-فعل‌ها
(قرار‌دادن ((فهرست۱ (استخراج فعل۱ *قرآن*)))
 (به‌ازای‌هر فعل-پیدا-شده در فهرست۱
 (برنامه
 (خروجی فعل-پیدا-شده)
 (خروجی (واژه-بعد فعل-پیدا-شده))
 (خروجی (واژه-قبل فعل-پیدا-شده)))))

در کد بالا، که در یک زبان برنامه‌نویسی تخیلی است:

در خط اول یک فهرست به اسم «فهرست-سه‌گانه‌ها» می‌سازیم و تعدادی عضو در آن تعریف می‌کنیم.
در خط دوم یک فهرست به اسم «فهرست-فعل‌ها» می‌سازیم و عضوی در آن قرار نمی‌دهیم(خالی هست).
در خط‌های بعدی به ازای هر عضو از «فهرست-سه‌گانه‌ها»، آن را در «ث» می‌گذاریم که مخفف «ثلاثی» هست. سپس با استفاده از ویژگی «برنامه» که در این زبان برنامه‌نویسی وجود دارد، ۴ دستور اجرا می‌کنیم. این ۴ دستور هر کدام یک عضو جدید به «فهرست-فعل‌ها» اضافه می‌کنند. عضو‌ها نیز فعل‌های دوم و سوم شخص، جمع و مفرد هستند. حال «فهرست-فعل‌ها» دیگر خالی نیست و تعدادی فعل دارد. با توجه به این که تعداد عضو ها در «فهرست-سه‌گانه‌ها» ۴ هست و ما نیز به ازای هر عضو ۴ فعل اضافه می‌کنیم، حال «فهرست-فعل‌ها» ۱۶ عضو دارد.
در خط‌های بعدی تک تک عضو های «فهرست-فعل‌ها» را می‌خوانیم و در «فعل۱» قرار می‌دهیم. سپس با استفاده از ویژگی «استخراج» زبان، در تمام داده‌های موجود در *قرآن* جستجو می‌کنیم و هر کجا این فعل باشد، استخراج شده و نهایتا یک فهرست به اسم «فهرست۱» داریم که تمام نتیجه‌ها را دارد. بعد تک تک نتیجه‌ها را بیرون می‌کشیم و در «فعل-پیدا-شده» می‌گذاریم. نهایتا خود «فعل-پیدا-شده» و همچنین واژه‌های بعد و قبل آن را به خروجی می‌فرستیم تا ما بتوانیم آن را ببینیم و بخوانیم.

چه کسی اسلام را اختراع کرد؟

Wed, 03 Sep 2025 00:00:00 +0000

در جلسه‌های قرآن‌پژوهی ما، به صورت کلی بر این باور هستیم که هر کس باید بتواند قرآن را مطالعه کند و با گذاشتن وقت و انرژی و البته فکر کردن، آن را بفهمد. قرآن باید نوشته‌ای در دسترس باشد. اگر محتویات آن رمزنگاری شده‌اند، کلید قفل گشای آن در اختیار شخص خاصی نیست. هر کس که فکر دارد می‌تواند آن را مطالعه کند و بفهمد.

استدلال شخصی بنده این است که اگر قرآن پیام و کلام خداوند برای همهٔ مردم است، همهٔ مردم باید بتوانند با گذاشتن وقت و انرژی آن را بفهمند. اگر کلید درک قرآن تنها در اختیار افراد محدودی باشد، در این صورت در برای فساد باز می‌شود. همان‌طور که در فساد برای کتاب مقدس مسیحی باز شد. کلیسای کاتولیک گفت کتاب مقدس را تنها از طریق من می‌توانید بفهمید. و در هدایت از طریق من است.

این فساد تا به جایی بزرگ شد که بعضی کشیش‌های فاسد بهشت را در ازای مبلغی می‌فروختند. هم‌زمان کلیسا اجازهٔ هیچ‌گونه تفکر تازه و آزادی نمی‌داد. برای مثال با وجودی که کتاب مقدس راجع به شکل زمین صحبتی نکرده بود، کلیسا اعلام کرد که بر اساس کتاب مقدس زمین تخت است و جرم‌های آسمانی مانند خورشید و ماه به دور آن می‌چرخند. زمانی که دانشمندانی ایدهٔ گرد بودن زمین را مطرح کردند، مورد آزار و اذیت قرار گرفتند و برخی نیز اعدام شدند.

ایمان شما می‌بایست توسط کلیسا تایید می‌شد. کلیسا تعیین می‌کرد چه کسی باورمند یا مومن و چه کسی ناباورمند یا کافر است.

در مورد اسلام البته، یک مرجعیت دینی تک برای تعیین حکم‌ها، قانون‌ها و یا تکفیر وجود نداشته است. در نتیجه برخی بر این باور هستند که ارتودکس(orthodox) و هترودکس(hetrodox) برای اسلام قابل تعیین نیست یا بی معنی است. برخی هم بر این باور هستند که اسلام سنی مذهب همان اسلام ارتودکس است. بنظر می‌آید تفکر کاملا آزاد بین باورمندها به اسلام وجود نداشته است. البته همیشه کسانی بودند که فکرهایی دور از فکرهای دیگران یا اسلام ارتودکس داشته‌اند. اما معمولا مسلمان‌هایی پیدا می‌شوند که با این افراد رفتارهای خوبی نمی‌کنند و حتی دستور اعدام شخص را نیز صادر می‌کنند.

در یکی از جلسه‌های قرآن‌پژوهی، یکی از شرکت‌کننده‌ها اعتراض کرد که «فکر می‌کنید تمام یافته‌ها و نظرهایی که طی ۱۴۰۰ سال دانشمندها دارند اشتباه است و نظر شما درست است؟». شرکت‌کننده‌ای دیگر در جلسه بود که نظرهایش مانند بدنهٔ غالب اسلام نیست. او پاسخ داد،‌ این نظرها طی ۱۴۰۰ سال نوشته نشده‌اند، طی ۷۰ سال نوشته شده‌اند.

این برای من قابل درک نبود. تا این که کمی در مورد چهار مکتب یا مذهب اسلام سنی مطالعه کردم. اسلام سنی را می‌توان همان اسلام ارتودکس در نظر گرفت. اکثر مسلمان‌ها، سنی مذهب و پیرو یکی از این چهار مذهب هستند. موسس‌های این چهار مذهب، به ترتیب زمانی امام ابو حنیفه، مالک، شافعی و حنبل هستند. نکتهٔ قابل توجه این است که این چهار نفر در فاصلهٔ زمانی بسیار کوتاهی از هم زندگی کردند:

ابو حنیفه از ۸۰ تا ۱۵۰ هجری
مالک از ۹۳ تا ۱۷۹ هجری
شافعی از ۱۵۰ تا ۲۰۴ هجری
حنبل از ۱۶۴ تا ۲۴۱ هجری

فاصلهٔ بین تولد امام ابو حنیفه تا مرگ امام حنبل تنها کمتر از ۲۰۰ سال است. همچنین امام مالک، استاد امام شافعی و خود امام شافعی استاد امام احمد ابن حنبل بود. دانشمند‌هایی که بعدا آمده‌اند،‌ اکثرا پیرو یکی از این چهار مکتب فکری بودند. البته مذهب‌های دیگری نیز وجود داشتند ولی اکثرا از بین رفتند. حتی مذهب حنبلی نیز امروز تعداد پیروهای بسیار کمی دارد. دو مذهب دیگر(در اسلام) که هنوز زنده هستند، مذهب‌های جعفری و زهیری هستند. امام جعفر صادق که موسس مذهب جعفری در نظر گرفته می‌شود، خود هم عصر امام ابو حنیفه بوده است. البته مذهب جعفری جزئی از اسلام شیعه در نظر گرفته می‌شود و نه اسلام سنی.

به عنوان یک نتیجه، اسلامی که امروزه وجود دارد حاصل فکر مستقل دانشمندها طی ۱۴۰۰ سال نیست. بلکه تا حد قابل توجهی حاصل فکر تعداد کمی دانشمند از قرن‌های نخست اسلام است. من بر این باور نیستم که همهٔ این فکر‌ها نادرست یا منحرف هستند. اما گمان می‌کنم احتمالا همه چیز اسلامی که امروز می‌شناسیم، کاملا به سمت «راه مستقیم» نیست.

ویرایش ۱۴ شهریور ۱۴۰۴:‌ یکی از دوستان از این نوشتهٔ من برداشت بدی کرد. به نقل از او:

اسلام وحی است و توسط خدا داده شده. و کسی آن را اختراع نکرده است. تفاوتی بین اسلام و فقه وجود دارد. فقه اختراع و تولید آدم‌هاست.

این البته درست است. اما برای کاربرد‌های روزمرهٔ ما، مثلا برای مردم بندرعباس، همین فقه امام شافعی برایشان «اسلام» است. برای مثال زمانی که می‌پرسی آیا دختری که ناخن گذاشته می‌تواند وضوی درست بگیرد، پاسخ این است که وضوی او قبول نیست زیرا امام شافعی گفته آب باید به همه جا برسد. اما آب به ناخن‌های اصلی نمی‌رسد. قرآن گفته باید آب به همه جا برسد؟

یا این‌که باید در نماز سورهٔ حمد را در هر رکعت بخوانید چون امام شافعی چنین گفته. کسی به قرآن یا حدیث رجوع نمی‌کند تا بررسی کند در نماز باید چکار کنیم. این زمانی بدتر می‌شود که دعاهای رکوع و سجده لازم هستند چرا که فلان ملا(یا آخوند) چنین یاد داده است. در حالی که در خود فقه شافعی این ذکر‌ها واجب نیستند.

ویرایش ۱۸ شهریور ۱۴۰۴: بعضی منابع قید می‌کنند که استاد هر دوی امام ابو حنیفه و امام مالک، امام جعفر صادق بوده است!

معادل‌های فارسی برای بعضی از واژه‌های عربی علم حدیث

Mon, 25 Aug 2025 00:00:00 +0000

متاسفانه اکثر علم‌های مربوط به اسلام، اصطلاحات تخصصی را به زبان عربی دارند. این برای گویش‌ور‌های دیگر زبان‌ها از جمله فارسی مشکل‌های متعددی به وجود می‌آورد. همان‌طور که استفاده از واژه‌های انگلیسی در زبان فارسی مشکل به وجود می‌آورد. این‌جا من سعی می‌کنم برای برخی واژه‌های تخصصی علم حدیث معادل فارسی ارائه دهم. خود در صورت نیاز اولین کسی خواهم بود که از این معادل‌ها استفاده خواهد کرد. فعلا صرفا سه دسته‌بندی حدیثی که امام ابوحنیفه انجام داده، و چند اصطلاح دیگر را معادل‌سازی کرده‌ام. ممکن است بعدا به همین صفحه، معادل‌های جدیدی اضافه کنم.

تک‌راوی برای «آحاد»
چندراوی برای «مشهور»
دوچندراوی برای «متواتر»
قلابی برای «موضوع»
برای «ضعیف» می‌توانیم از خود واژه استفاده کنیم. چرا که این واژه توسط زبان فارسی کاملا وام گرفته شده است. ولی من پیشنهاد می‌کنم از «ضعیف راوی» استفاده کنیم تا مردم متوجه شوند خاصیت «ضعف» مربوط به راوی‌ها است.

آیا عبادت برای خدا نفعی دارد؟

Thu, 14 Aug 2025 10:21:36 +0330

این گزارش یکی از جلسه‌های قرآن پژوهی است که در بندرعباس میان دایره‌‌ای کوچک از علاقه‌مند‌ها برگزار می‌شود. برای دیدن دیگر گزارش‌ها، برچسب «قرآن پژوهشی بندرعباس» را ببینید.

عبدالله ضیایی با توجه به این‌که برای خداوند از عبادت، رضایت نتیجه می‌شود، عبادت را دارای نفع معنوی برای خداوند می‌داند. عقیل اهمیت این موضوع را یادآوری می‌کند:

در صورتی که انسان گمان می‌کند با عبادت به خداوند نفع می‌رساند، در نتیجه بر همان مبنا عمل می‌کند و عبادت خود را تنظیم می‌کند. ولی در صورتی که انسان گمان می‌کند با عبادت به خود و جامعهٔ اطرافش نفع می‌رساند، چنان تنظیم می‌کند که این نفع به خودش و دیگران برسد. همچنین زمانی که عبادت دارای نفع برای خود شخص باشد، این پرسش بوجود می‌آید که چه نفعی برایش دارد.

صحبت‌هایی نیز راجع به خشمگین شدن خدا(به عربی: غضب) شد. عقیل دو نظریه را مطرح کرد. اول این‌که خداوند خشمگین نمی‌شود. اما می‌تواند خود را خشمگین جلوه دهد. یا این‌که خداوند خشمگین نمی‌شود اما می‌تواند بر دیگران «خشم بگیرد». عبدالله ضیایی بر این باور است که نمی‌توان بین این دو تمایزی قائل شد. بنده با استناد به حدیثی، ادعا کردم که خداوند در روز قیامت خشمگین می‌شود.

معمولا این‌که کسی خشمگین می‌شود، یک نقطهٔ ضعف برای آن شخص یا موجود به شمار می‌آید. برخی به همین دلیل قرآن را کلام خداوند نمی‌دانند. و بر این باورند که خداوند شایستهٔ این صفات انسانی نیست. برای مثال زمانی که خداوند در سورهٔ لهب نسبت به یکی از مشرک‌های مکه خشم می‌گیرد و او را می‌کوبد، برخی می‌گویند که چنین رفتاری شایستهٔ خدا نیست.

من استدلال می‌کنم که ما انسان‌ها یک «خود» داریم. این «خود» می‌تواند درهر لحظه یک حالت روانی داشته باشد. مثلا یا خشمگین است یا خوش‌حال است. اما می‌توانیم خدا را موجودی تصور کنیم که بیش‌تر از یک «خود» دارد. در نتیجه می‌تواند هم‌زمان با یک «خود» نسبت به فاروق خشمگین باشد. در حالی که با یک «خود» دیگر نسبت به عقیل یا عبدالله ضیایی راضی، خوشنود یا خوش‌حال است.

در این میان، اشاره‌ای توسط عقیل به آیه وضو شد. که بلافاصله بعد از آن توضیح می‌دهد هدف وضو چیست یا این‌که وضو باید چه کاری را برای ما انجام دهد.

سه هفتهٔ ماتم یهودی‌ها

Mon, 21 Jul 2025 10:24:00 +0000

در فروشگاه نرم‌افزاری Neostore در حال چرخیدن بودم. تا این که یک برنامه به اسم Halachic Prayer Times را دیدم و از سر کنجکاوی و یادگیری آن را نصب کردم. این یک برنامهٔ زمان نماز برای یهودی‌ها بر اساس حکم هلاخا است.

زمانی که نرم‌افزار را باز کنید، در صفحهٔ اصلی آن، تاریخ امروز و همین‌طور زمان نماز‌های مختلف بر اساس موقعیت مکانی فعلی وجود دارند:

برنامه یک قبله‌نما نیز داشت. و جهت قبله، یعنی هیکل سلیمان در اورشلیم را نشان می‌داد. همان‌طور که می‌بینید، بر اساس تقویم عبری، امروز ۲۵ام تموز است. ماه تموز، ماه چهارم سال است. و در این ماه اتفاق‌های خیلی زیادی افتاده است. این اتفاق‌ها آنقدر در تاریخ این قوم زیاد بوده‌اند، که از ۱۷ام تموز تا ۹ام ماه بعد، ۳ هفتهٔ غم و ماتم است.

طبق عهد عتیق، در ماه تموز اتفاق‌های زیادی برای یهودی‌ها، اکثرا بد، افتاده است:

در ۳ام آفتاب برای یوشع در آسمان متوقف می‌شود تا بتواند اورشلیم را طی یک روز فتح کند.
در ۹ام، دیوار های اورشلیم توسط بخت النصر دوم ویران می‌شود.
در همین ماه، در حالی که موسی در کوه سینا پیش خداوند برای دریافت تورات بوده، اسرائیلی‌ها یک گوساله طلایی می‌سازند و آن را می‌پرستند. این روایت هم توسط کتاب خروج تورات و همین‌طور قرآن با اختلاف‌هایی نقل شده است.
در ۱۷ام دوباره دیوار های اورشلیم توسط ارتش روم تخریب می‌شود.
در ۱۷‌ام(چند دهه بعدتر)، یک ژنرال رومی تورات را آتش می‌زند و در معبد سلیمان یک بت می‌گذارد.
در ۲۱ام و در سال ۲۰۲۰، آخرین یهودی‌های ساکن یمن توسط حوثی‌ها دستگیر می‌شوند.

اگر خاطرتان باشد، این ۳ هفتهٔ ماتم، ۹ روز در ماه آو، ماه پنجم، دارد. در اوایل این ماه نیز اتفاق‌های بدی افتاده است:

در اول ماه، هارون، برادر موسی می‌میرد.
در ۷ام، یهودیان اسپانیا توسط پادشاه و ملکهٔ وقت اخراج می‌شوند.
در ۹ام، معبد سلیمان توسط بخت النصر دوم از بابل ویران می‌شود. همچنین چند قرن بعدتر، رومی‌ها معبد دوم را نیز تخریب می‌کنند. با از بین رفتن معبد، آیین قربانی نیز متوقف می‌شود. و اعمال مذهبی یهود دچار دگرگونی می‌شود.
در ۹ام، قلعهٔ بتار توسط رومی‌ها تسخیر می‌شود، آخرین سنگر یهودی‌های شورشی از دست می‌رود و شورش علیه حاکمیت روم نیز متوقف می‌شود.
در ۹ام، یهودی‌ها توسط پادشاه وقت برای ۳۵۰ سال از انگلستان اخراج می‌شوند.

اتفاقا اسرائیل نیز در همین سه هفته به سوریه حمله کرده است. ببینیم برایشان بدبیاری می‌آورد یا نه!

گزارش جلسهٔ اول گروه پژوهشی قرآن بندرعباس

Fri, 18 Jul 2025 09:59:00 +0000

جلسهٔ اول گروه پژوهشی قرآن در ۳۰ شهریور مابین نماز مغرب و عشاء در مسجد گله‌داری برگزار شد. متأسفانه بعضی از اعضا حضور نداشتند. موضوع پژوهش در جلسهٔ صفرم مورد اجماع قرار گرفت. و بین موضوع‌های مختلف موضوع «عبادت» در قرآن انتخاب شد. برای اطلاعات بیش‌تر راجع به جلسهٔ صفرم گزارش جلسهٔ صفرم را بخوانید.

ابتدا عبدالله رئیسی شروع به ارائهٔ یافته‌های خود کرد. که البته این ارائه را در شعری خلاصه کرده بود. از نظر او قرآن واژهٔ «عبد» را برای «مخلوق»(به فارسی: ایجاد شده) به کار برده است. و این که تمام مخلوق‌های خداوند «عبد‌های» او نیز هستند. و لیکن نحوهٔ عبادت هر بنده متفاوت است. او بر این باور است که دنبال کردن قوانین الهی که توسط موجودات انجام می‌شود، از جمله آب، همان پرستش یا عبادت است. و به عنوان مثال آب در دما(و فشار) مشخصی به جوش می‌آید یا یخ می‌زند. تنها استثنای بین موجودات انسان است که در مواردی اختیار دارد خلاف قوانین خداوند عمل کند.

جمله قرآن را بگشتم در طلب تا بیابم معنی آن عبد رب این بشد ما را نصیب از جستجو این چنین فهمیدم از منظور او عبد مخلوق است و خالق آن خدا کی توان کرد حلقه را از هم جدا جمله در آیات گفته این سخن رب و معبودی نباشد غیر من عبد باش وعبادت پیشه کن عقل دادم من تو را، اندیشه کن هر درخت و سنگ مشغول من است فعل هر ذره مقبول من است جز تو ای انسان که داری اختیار میکنی عصیان خفا و آشکار

فرد بعدی ارائه دهنده مصیب بود. تحقیق او بسیار فراگیر بود. او در مورد واژهٔ «عبد» و جمع‌های آن «عباد» و «عبید» تحقیقاتی را کرده بود. مفرد واژه در فارسی به واژه‌های «بنده» و «برده» ترجمه می‌شوند. دو حالت جمع «عباد» و «عبید» در عربی به ترتیب برای «بنده‌ها» و «برده‌ها» به کار می‌روند. ریشهٔ واژه در عربی دو معنی دارد: یکی تواضع و فروتنی و دیگری شدت و عصبانیت. در همین مورد این آیه از سورهٔ مریم دو معنی می‌تواند داشته باشد:

قل إن کان لرحمن ولد فأنا اول أول العابدین

معنی اول این که اگر برای خداوند فرزندی وجود داشته باشد من(=محمد) اولین پرستندهٔ آن فرزند هستم. و دوم این که اگر برای خداوند فرزندی وجود داشته باشد من(=خداوند) اولین کسی هستم که خشمگین می‌شود. البته اگر دانشی اندک از ترکیبیات داشته باشید متوجه می‌شوید که چهار معنی می‌تواند وجود داشته باشد. اشتباه نیست اما این دو معنی محتمل‌تر و منطقی‌تر هستند.

نکته‌ای هم توسط عقیل سلیمانی دربارهٔ منشا معنی واژه‌ها مطرح شد. برای فهم معنی واژگان در هر زبان معمولاً دانشمندان به سراغ مردم رفته و مشاهده می‌کنند که مردم واژه‌ها را با چه معنی یا برای رساندن چه مفهومی به کار می‌برند. در مقابل این نکته توسط بنده(=فاروق) یادآوری شد که برای فهم قرآن باید ببینیم جایی که قرآن در آن فرستاده شده از واژه‌ها به عنوان چه کاربردی استفاده می‌کنند. عقیل ضمن تایید ادامه داد که بعضی از دانشمندان از این حد فراتر رفته و معنی واژهٔ مورد نظر یا واژهٔ هم‌ریشه را در زبان‌های هم‌خانواده بررسی می‌کنند. به عنوان مثال بررسی واژهٔ هم‌ریشه در دیگر زبان‌های سامی مانند زبان عبری.

مصیب سه آیه را در تمام قرآن دربارهٔ «عبادت» یا به فارسی «پرستش» کلیدی می‌داند. اول، آیهٔ زیر از اواخر سورهٔ مریم:

إن کل من فی السماوات و الارض إلی آتی الرحمن عبدا

این آیه از اواخر ذاریات:

و ما خلقت الجن و الإنس إلا لیعبدون

و این آیه از اواخر زمر:

قل یعبادی الذین أسرفوا علی أنفسهم لا تقنطوا من رحمة الله

دربارهٔ آیهٔ دوم(از سورهٔ ذاریات) بحث بیش‌تری شد. آیه می‌تواند یکی از این دو معنی را داشته باشد: «و جن‌ها و انسان‌ها را ایجاد نکردم مگر این که مرا بپرستند» که به هدف ایجاد کردن مخلوق‌های مذکور دارد. و معنی دیگر «و جن‌ها و انسان‌ها را ایجاد نکردم مگر این که به آن‌ها فرمان دادم مرا بپرستید». این موضوع برای بنده(=فاروق) تازگی داشت. عقیل اظهار داشت در صورتی که معنی اول مورد نظر باشد، این معنی در قرآن یتیم است. و بعید است موضوعی با این اهمیت در قرآن یتیم باشم.

نهایتاً نوبت به بنده(=فاروق) برای ارائهٔ یافته‌هایم رسید. اول من بر این باور بودم که که واژهٔ «عبد» هر کجا که قرآن آن را به خداوند نسبت می‌دهد تنها برای کسانی هست که او را بندگی می‌کنند. برای دفاع از این ایده من یکی از آیات ابتدایی سورهٔ مریم را مثال زدم که خداوند می‌فرماید «یادآوری بندهٔ ما زکریا». ضمناً در دیگر جاها قرآن اعلام می‌کند کتابی است که به بندهٔ خداوند محمد نازل شده است. به عنوان مثال «عبدنا» به معنی «بندهٔ ما» و یا «عبدالله» به معنی «بندهٔ خداوند». ولی دیگران گوشزد کردند با توجه به آیهٔ «قل یعبادی الذین أسرفوا» این درست نیست. در اکثر آیه‌ها زمانی که قرآن بنده‌ای را بندهٔ خدا می‌داند، آن شخص بندگی و اطاعت خداوند را می‌کند. اما در آیهٔ مذکور، خداوند کسانی که در نافرمانی استاد شده اند، بندهٔ خود می‌داند.

گزارش جلسهٔ صفرم گروه پژوهشی قرآن بندرعباس

Fri, 18 Jul 2025 09:46:00 +0000

جلسهٔ صفرم صرفا برای آشنایی اعضا با یک‌دیگر، تعیین مکان و زمان جلسه و همین‌طور تعیین موضوع و روش تحقیق بود. یک پیشنهاد این بود که قرآن را از اول شروع کنیم و تلاش برای فهم آن کنیم. یک حالت دیگر تحقیق موضوعی بود و نهایتا همین رای آورد. افراد مختلف، موضوع‌های مختلفی برای پژوهش در قرآن پیشنهاد کردند. پیشنهاد من LGBTQ بود. پیشنهاد صادق ارزانی نیز موضوع «عبادت» بود. دیگران موضوع‌های دیگری پیشنهاد دادند. و نهایتا رای گیری انجام شد و موضوع عبادت رای آورد.

توافق جلسهٔ صفرم پژوهش صرفا بر روی قرآن و بدون هیچ گونه واسطه‌ای بود. عقیل سلیمانی توصیه می‌کرد که کسی به دلیل یک نظر یا عقیده، مورد سرزنش قرار نگیرد و به او برچسب چسبانده نشود. عبدالله ضیایی به عنوان «مدیر» جلسه‌ها انتخاب شد که البته گمان می‌کنم قبول مسئولیت نکرد.

دربارهٔ من

Sat, 14 Jun 2025 11:39:36 +0330

نام من فاروق کریمی زاده و یک بومی بندرعباس، مرکز استان هرمزگان در جنوب ایران، هستم. طرفدار فرهنگ آزاد، نرم‌افزار آزاد، برنامه‌نویس، گیک(خیلی! خیلی!)، پژوهش‌گر برنامه‌نویسی ژنتیک و دارای تجربه در لوانتی(ماین‌تست سابق) می‌باشم.

در این وب‌سایت تلاش می‌کنم راجع به مسائل مذهبی(بیش‌تر ادیان ابراهیمی)، فلسفه، در مورد هرمزگان و ماجراجویی‌های شخصی بنویسم. در بالای وب‌سایت بنده می‌توانید یک پیوند به حساب(بشدت فعال!) ماستودون بنده پیدا کنید. روی شبکه‌های اجتماعی اینستاگرام و فیس‌بوک حضور ندارم. حضور خیلی کم‌رنگی روی ایکس(توئیتر سابق) دارم. روی لینکد‌این هم نیستم. این‌جا یک فهرست از پیوند‌های حساب‌های من را ببینید:

و این هم آدرس رایانامه من هست:

fkz on riseup dot net

برای شماره تلفن بنده نیز رکورد DNS دامنه‌ام را ببینید.

واژه‌های بندری

Mon, 09 Jun 2025 18:10:47 +0330

می‌خواستم در فرصتی، یک واژه نامهٔ آنلاین و مشارکتی برای واژه‌های بندری راه اندازی کنم. ولی مدت زمان زیادی گذشته است. و هنوز این کار را نکردم. دلیلی برای تاخیر انداختن خیر وجود ندارد. به عنوان یک نتیجه، تا زمانی که آن واژه نامه را راه بیاندازم، این‌جا واژه‌های هرمزگان را جمع می‌کنم.

ا

اِسپِنگِل(spengel): اسپنگل
ایسوف(Isofe): یوسف

ف

فَطُوم(fatom):‌ فاطمه

م

میژَم(mizham): مریم
مَردِکَه(mardeka): مردیکه، شوهر
ممد(mammad):‌ محمد
موروک(muruk): مورچه
موروک گُلُمپا(muruk golompa): نوعی مورچه بزرگ که معمولا نیش زهری و اسیدی ندارد
مُغ(mogh): درخت نخل

س

سینگُوْ(singow): خرچنگ

ک

کاسَه پُشت(kaasa posht): لاک پشت

اسپنگل

Mon, 10 Mar 2025 19:03:00 +0000

روزی از روزگار داشتم با مادرم صحبت می‌کردم. می‌گفتم می‌خواهم یک نمونهٔ ماستودون برای مردم هرمزگان و شاید هم اطراف ایجاد کنم. گفتم اسمش را می‌گذارم «کَلپَک» که یک اسم بندرعباسی هم هست. مادرم پیشنهاد کرد اسم نمونه را «اِسپِنگِل» بگذارم که هم نامی بندری می‌باشد، و هم این‌که منحصر به فرد است. من مخالفت کردم که این اسم قطعا انگلیسی است و وارد زبان ما شده است. مادرم اعتراض کرد که هر واژهٔ اصیل بندری را که به زبان می‌آورد من می‌گویم واژه انگلیسی‌ست. او توضیح می‌داد که اسپنگل نام مشک آب یا چنین چیزی در قدیم بوده است.

خلاصه که انکار‌های مادر دربارهٔ منشا واژه تمامی نداشت. و این باعث شد که در اینترنت جستجویی کنم و … آنچنان بی‌راه هم نمی‌گفتم. ظاهرا طبق گفتهٔ این وب‌سایت و همچنین این، اسپنگل یک نام خانوادگی رایج بین آمریکایی‌ها و یک واژه با منشا آلمانی هست.

ظاهرا اسپنگل‌ها یک خانوادهٔ آلمانی بوده‌اند که مابین قرن ۱۷ و ۲۰ میلادی به آمریکا مهاجرت کردند. خود واژه در آلمانی میانه به معنی چیزی هست که دو چیز را به هم نگه می‌دارد، حلقه، سگک، و البته زینت می‌باشد. البته مهارت بشدت پایین من در آلمانی را در نظر بگیرید. و روی حرف من در مورد معنی واژه زیاد حساب نکنید!

به هر حال زمان زیادی برای بحث کردن با مادر سر منشا واژه وجود نداشت. باید همراه صادق ارزانی به جلسه‌ای می‌رفتیم. طی زمانی که در راه گذشت، از صادق معنی واژه را پرسیدم و او به کل این واژه را نشنیده بود! یادآوری کنم که صادق کوچک‌تر از مادر بنده می‌باشد. ولی این نشان می‌دهد که واژهٔ اسپنگل از دو الی سه دههٔ گذشته تا به حال کاربرد خود را بین بندری‌ها از دست داده است. که البته با توجه به جایگزینی مشک‌های آب با ظرف‌های فلزی آب، طبیعی بنظر می‌رسد.

بایست از فردی با سن و سال دربارهٔ معنی واژه می‌پرسیدم. گزینهٔ دم‌دست عبدالله رئیسی بود که یکی از پژوهش‌گر‌ها در گروه پژوهشی کوچک ما بود. او بیان می‌کرد که «اسپنگل» نام گیاهی بوته‌ای بوده که برگ‌هایش به یک دسته موی بلند(مثلا گیسوی یک خانم) شباهت داشته است. و از آن برای ساخت مشک آب استفاده می‌کردند. به گفتهٔ او، این گیاه در قلات قدیم(یک روستای قدیمی اطراف بندرعباس) به فراوانی پیدا می‌شده. ظاهرا این گیاه اکنون در خطر انقراض است. یا حتی منقرض شده چرا که پیدا کردن آن دیگر ممکن نیست.