عاقل از نگاه امام صادق

نکته: این مطلب هم اکنون در زمان آتش بس منتشر می‌شود. ولی اولین بار در زمان جنگ و قطعی اینترنت نوشته شده بود.

با توجه به جنگ در کشور و قطعی اینترنت، دیگر خبری از کار و شغل نیست. در نتیجه فرصت پیدا کرده‌ام به تفریحات دیگر، مانند مطالعهٔ کتاب بپردازم. یکی از کتاب‌های جالب توجه بنده، کتاب «تذکرة اولیاء» از عطار نیشابوری است. البته که این کتاب یک منبع تاریخی معتبر به شمار نمی‌رود. ولی خواندن آن خالی از لطف نیست. ضمن این‌که بعضی روایت‌های آن نیز حقیقت دارند.

یکی از این روایت‌ها، گفتگو بین امام‌ها، جعفر صادق و أبو حنیفه است. و جعفر صادق از أبو حنیفه می‌پرسد عاقل چه کسی است:

نقل است که صادق از أبو حنیفه پرسید که: عاقل کیست؟
گفت: آن‌که تمیز کند میان خیر و شر.
صادق گفت بهائم نیز تمیز توانند کرد، میان آن‌که او را بزنند و آن‌که او را علف دهند.
أبو حنیفه گفت: نزد تو عاقل کیست؟
گفت: آن‌که تمیز کند میان دو خیر و شر تا از دو خیر، خیر الخیرین اختیار کند و از دو شر، خیر الشرین برگزیند.

به زبان ساده و فارسی امروزی، از نظر جعفر صادق شخص عاقل کسی نیست که قدرت تشخیص صرفا بین خوب و بد را دارد. چرا که حیوانات نیز می‌توانند بین کسی که آن‌ها را آزار می‌دهد و کسی که به آن‌ها غذا می‌دهد تفاوت قائل شوند. بلکه عاقل کسی است که بتواند بین «بد» و «بدتر»، «بدتر» را انتخاب کند. به همین صورت بین «خوب» و «بهتر» دومی را انتخاب کند.

گمان می‌کنم در بسیاری از تصمیم‌هایمان در زندگی، چه زندگی روزمره و چه زندگی کاری، بیش‌تر از این‌که بین «خوب» و «بد» گیر کنیم، بین «بد» و «بدتر» باید انتخاب کنیم. حتی بسیاری از مواقع در زندگی حرفه‌ای بنده در حوزهٔ نرم‌افزار، مشکل‌های «افتضاح» با چند راه حل «بد» وجود دارند. و مجبور هستیم راه حلی با کم‌ترین ضرر انتخاب کنیم.